มาตรา 40(1)-(8) คืออะไร รายได้ฟรีแลนซ์เข้าข้อไหนกันแน่

ฟรีแลนซ์ที่รับงานหลายทางพร้อมกัน มักงงตอนต้องยื่นภาษีว่ารายได้แต่ละก้อนที่เข้ามาในบัญชีนั้น "นับเป็นเงินได้ประเภทไหน" เพราะกรมสรรพากรแบ่งเงินได้บุคคลธรรมดาไว้ 8 ประเภทตามมาตรา 40 ของประมวลรัษฎากร และแต่ละประเภทหักค่าใช้จ่ายได้ไม่เท่ากัน ยื่นผิดประเภทอาจเสียสิทธิ์หักค่าใช้จ่ายที่ควรได้ หรือคำนวณภาษีผิดโดยไม่รู้ตัว

มาดูทีละข้อ พร้อมตัวอย่างที่ฟรีแลนซ์เจอบ่อย

40(1) เงินเดือน ค่าจ้างประจำ

ถ้ามีงานประจำควบคู่ไปด้วย เงินเดือน โบนัส ค่าล่วงเวลาจากนายจ้างเข้าข้อนี้ หักค่าใช้จ่ายแบบเหมาได้ 50% แต่ไม่เกิน 100,000 บาท (รวมกับ 40(2))

40(2) รับจ้างทำงานทั่วไป

ค่าคอมมิชชั่น ค่าธรรมเนียม เบี้ยประชุม งานที่รับจ้างเป็นครั้งคราวโดยไม่ต้องใช้วิชาชีพเฉพาะทาง เช่น รับจ้างแปลเอกสารทั่วไป งานแอดมินฟรีแลนซ์ หักเหมาได้ 50% (รวมกับ 40(1) ไม่เกิน 100,000 บาท)

40(3) ค่าลิขสิทธิ์

รายได้จากการขายซอฟต์แวร์ ค่าลิขสิทธิ์หนังสือ/เพลง/งานออกแบบที่จดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญา หักตามจริงได้ หรือเหมา 50% (ไม่เกิน 100,000 บาท)

40(4) ดอกเบี้ย เงินปันผล

ผลตอบแทนจากการลงทุน หุ้น กองทุน เงินฝาก หักค่าใช้จ่ายไม่ได้เลย

40(5) ค่าเช่าทรัพย์สิน

ถ้ามีคอนโด/บ้าน/รถให้เช่าเป็นรายได้เสริม เข้าข้อนี้ หักเหมาได้ 10-30% ขึ้นอยู่กับประเภททรัพย์สิน

40(6) วิชาชีพอิสระ

ข้อที่ฟรีแลนซ์สับสนกับ 40(2) บ่อยที่สุด เพราะกฎหมายจำกัดไว้เฉพาะ 6 วิชาชีพที่ต้องมีใบประกอบวิชาชีพ ได้แก่ แพทย์ ทนายความ วิศวกร สถาปนิก นักบัญชี และช่างประณีตศิลป์เท่านั้น หักเหมาได้ 30-60% ตามวิชาชีพ — ถ้าไม่ใช่ 6 อาชีพนี้ (เช่น กราฟิกดีไซเนอร์ นักเขียนคอนเทนต์ ที่ปรึกษาการตลาด) จะไม่เข้าข้อนี้ แม้จะรู้สึกว่าตัวเองมี "วิชาชีพ" ก็ตาม

40(7) รับเหมาก่อสร้าง

รับเหมาสร้าง/ต่อเติมโดยจัดหาวัสดุเองด้วย หักเหมาได้ 60%

40(8) ธุรกิจการค้าและอื่นๆ ที่ไม่เข้าข้อไหนเลย

เป็นข้อ "รวมทุกอย่างที่เหลือ" และเป็นข้อที่ฟรีแลนซ์ส่วนใหญ่เข้าข่ายจริงๆ เช่น ขายของออนไลน์ รับจ้างออกแบบกราฟิก เขียนคอนเทนต์ ที่ปรึกษาธุรกิจ งานฟรีแลนซ์ดิจิทัลแทบทุกประเภท หักเหมาได้สูงสุด 60% (มี 43 ประเภทกิจการที่กำหนดไว้)

ทำไมแยก 40(2) กับ 40(6)/40(8) ให้ถูกถึงสำคัญ

ถ้าเป็นกราฟิกดีไซเนอร์แล้วยื่นเป็น 40(2) จะหักค่าใช้จ่ายได้แค่เหมา 50% สูงสุด 100,000 บาท ทั้งที่จริงงานประเภทนี้เข้า 40(8) ซึ่งหักเหมาได้ถึง 60% ไม่จำกัดเพดานตามวงเงิน — ยื่นผิดข้อจึงอาจเสียสิทธิ์หักค่าใช้จ่ายไปโดยไม่จำเป็น

สำหรับฟรีแลนซ์รายได้หลายทาง

ที่พบบ่อยที่สุดคือมีทั้งงานประจำ (40(1)) บวกรับงานเสริมนอกเวลา (40(2) หรือ 40(8) แล้วแต่ลักษณะงาน) — ต้องแยกยอดแต่ละก้อนให้ชัดตั้งแต่ต้นปี ไม่ใช่มานั่งไล่ย้อนหลังตอนใกล้เดดไลน์ ซึ่งเป็นเหตุผลที่ควรมีระบบบันทึกรายรับพร้อมจัดหมวดอัตโนมัติไว้ตลอดปี รายได้แบบนี้มักเกี่ยวข้องกับการยื่น ภ.ง.ด.94 ภาษีครึ่งปี ด้วย ถ้ารายได้ตามมาตรา 40(5)-(8) รวมกันเกิน 60,000 บาทในครึ่งปีแรก

⚠️ บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้เบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย/ภาษีที่เป็นทางการ กรณีของแต่ละคนอาจมีรายละเอียดต่างกัน ควรตรวจสอบกับกรมสรรพากรหรือผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นจริงเสมอ

อ้างอิง: เงินได้พึงประเมิน 8 ประเภท คืออะไร หักค่าใช้จ่ายอย่างไร — PEAK · 'วิชาชีพอิสระ' เคลียร์ให้ชัด! ต้องยื่นภาษีมาตรา 40(2) หรือ 40(6) กันแน่ — Bangkokbiznews